NL
Choose your language
 
Follow us on
Cultuur

Va'a de Polynesische kano

De voorouders van de Polynesiërs lieten een opmerkelijke erfenis na aan Frans-Polynesië: de Va'a.

"Het is onze plicht onze cultuur te bewaren en die door te geven aan onze kinderen, die hetzelfde zullen doen. We zijn er ons steeds van bewust dat we de hoeders zijn van haar voortbestaan." Edouard Maamaatuaiahutapu, de oprichter van Hawaiki Nui Va’a (een internationale race van vlerkprauwen)

Wat is een va'a?

Te va'a betekent 'kano'. De va'a is een Polynesische vlerkprauw of uitleggerkano met een slanke romp (de breedte van een peddelaar) die via twee houten liggers ('iato) verbonden is met een ama, die zorgt voor het evenwicht. De verbinding gebeurt met rubberen riemen (uaua), die flexibel en sterk zijn. De peddelaar gebruikt een eenvoudige standaardpeddel. De drijver die voor de stabiliteit van de va'a moet zorgen, is typisch voor de eilanden van de Grote Oceaan. Oorspronkelijk werden vlerkprauwen van holle boomstammen gemaakt, wat ze een symbool maakte van verbondenheid met het eiland. Later werden ze gemaakt uit moderne composietmaterialen.

De va'a bestaat in verschillende types:

- De V1 (va'a hoe) is een eenzitskano van ongeveer 7 meter lang.

- De V3 (va'a toru) is een driezitskano van ongeveer 11 meter lang.

- De V6 (va'a ono) is een zeszitskano van ongeveer 13 meter lang.

- De V12 (va'a tauati of dubbele uitleggerkano) bestaat uit twee met elkaar verbonden V6-kano’s.

Al deze types va'a komen voor met een romp in 'lagune'-vorm of in 'open-zee'-vorm.

 

Van de verovering van de Stille Oceaan tot een cultureel symbool

De eerste vlerkprauwen waren ontworpen om nieuwe horizonten te verkennen en naar naburige eilanden te reizen. Door de komst van de Europeanen in de 19de eeuw werden grote vlerkprauwen zeldzaam. Vandaag gebruiken de Polynesiërs alleen nog kleine va'a om te vissen. Op de Franse nationale feestdag zijn er op Tahiti optochten met va'a en organiseert de overheid officiële wedstrijden. Het was pas in de jaren 1950 dat andere wedstrijden werden georganiseerd. Rond 1976 herwonnen wedstrijden met vlerkprauwen hun vroegere populariteit dankzij een Hawaïaans experiment om de volksverhuizingen van eeuwen geleden te re-ensceneren met een dubbele uitleggerkano, de Hokule'a. De poging werd een succes: de kano zeilde 5370 km in 32 dagen zonder navigatie-instrumenten. Die wederingebruikname van de va'a door de Polynesiërs is een eerbetoon aan de zeetochten van hun voorouders en een herovering van hun identiteit. De grote wedstrijd Hawaiki Nui (Groot land van onze voorvaderen), die voor het eerst werd georganiseerd in 1992, verwijst rechtstreeks naar die terugkeer naar vroeger. Het is geen verrassing dat de vlerkprauw is gekozen als het symbool van Frans-Polynesië en afgebeeld staat op zijn vlag.

Een teamsport

In een V6-kano zijn de zitplaatsen genummerd van 1 tot 6, beginnend vooraan. De peddelaars zitten kruiselings gerangschikt met de cadansaangever (fa'ahoro) op zitplaats nr. 1, de 'motor' op zitplaats nr. 3 en de stuurman (peperu) op zitplaats nr. 6. Zitplaatsen 2, 4 en 5 zijn extra's en doen wat van hen wordt gevraagd: nr. 2 volgt zo goed mogelijk het ritme van de cadansaangever, nr. 4 versterkt de kracht van de 'motor' en op nr. 5 kan een beroep gedaan worden om de stuurman te helpen in ruw water. Nr. 3 geeft het moment van wisseling (tare) aan, als alle peddelaars moeten wisselen van kant. Die oproep is cruciaal om een wedstrijd te winnen en geeft tegelijk aan of de cadansaangever het ritme moet versnellen of vertragen, of er dieper moet worden gepeddeld...

Ieder team heeft zijn eigen codes en er wordt speciaal gelet op het fysieke welzijn en het moreel van het team. Gemengde teams mannen-vrouwen of senioren-junioren zijn zeker mogelijk in de toekomst.

Beoefening en competities

Va'a is de nationale sport van Polynesië. Velen beoefenen va'a als een vrijetijdsbesteding 's morgens vroeg of na het werk. Anderen oefenen dagelijks voor competities.

Er zijn twee types proeven:

- snelheidsproeven in de lagune over 500 m, 1000 m en 1500 m

- marathons in de volle zee over 30 km en 150 km, met en zonder wisseling van team.

Naast de officiële wedstrijden winnen wedstrijden "met de wind mee" aan populariteit. Die wedstrijden zijn op een vrijere manier georganiseerd, geïnspireerd door het surfen.

In Polynesië vinden twee grote internationale races met vlerkprauwen plaats:

- De Hawaiki nui va'a rond de eilanden Huahine, Rai'atea, Taha'a en Bora-Bora.

- De driedaagse Tahiti Nui Va'a rond Tahiti (om de twee jaar).

 

close