NL
Choose your language
 
Follow us on
Cultuur

Tahitiaanse zwarte parel

La beauté de la Perle de Tahiti
© Grégoire LE BACON

"De eerste lichtjes"

De Polynesische mythologie heeft het over zware parels als de eerste lichtjes die de Schepper aan Tane geeft, een godheid die aan het hoofd stond van de tien prestigieuze niveaus van de Hemelen. Tane maakte er de sterren mee, voordat hij ze naar Ruahatu stuurde, de god van de oceanen, zodat die zijn universum kon verlichten. Daarna gaf de god 'Oro, de goddelijke beschermer van Schoonheid, Harmonie en Vrede, ze aan de vrouwen die hij verleidde. Toen zijn werk was voltooid, gaf hij de pareloester te uhi tara mea aan de mensen om zijn reis naar de aarde te gedenken.

Zwartlippige pinctada margaritifera-oesters

De Tahitiaanse parel komt van de Pinctada margaritifera van de cumingii-variëteit. Deze pareloester geeft zwart pigment af die voor de karakteristieke tint zorgt van zijn parelmoer en parels. De Pinctada margaritifera, die in de lagunes van de Polynesische atollen leeft, heeft een diameter van 25 tot 35 cm. In zijn natuurlijke omgeving zit de oester vast aan koraal en leeft van plankton, kleine dieren en planten die in de lagune ronddrijven. Volgens vele waarnemers waren de Polynesiërs er vertrouwd mee lang voor de Europeanen kwamen. Ze maakten overvloedig gebruik van parelmoer om haken, versieringen en "natuurlijke" parels te maken.

"De koningin van de parels"

In een natuurlijke omgeving vormt en ontwikkelt een parel zich wanneer een zandkorrel of ander klein vreemd voorwerp de schelp van de oester binnenraakt. De oester bedekt de "indringer" dan met opeenvolgende lagen parelmoer, waardoor er een parel wordt gevormd. Dat proces duurt jaren en is heel erg zeldzaam. Om een "natuurlijke" parel te vinden, moet je 15.000 tot 20.000 pareloesters openen! Toch werd er vanaf de 19de eeuw intensief gevist in de lagunes van de Tuamotu en Gambiereilanden, niet alleen om parelmoer te exploiteren, maar ook om de beroemde zwarte parels te vinden. De parel was zo waardevol en zo zeldzaam, dat ze bekendstond als "koninginnenparel" en "koningin van de parels".

De pionierstijd

Omdat de "natuurlijke" parels zo zeldzaam waren, werd er een techniek voor kunstmatige productie ontwikkeld. De techniek om pareloesters te telen, werd uitgevonden door drie Japanse onderzoekers in het begin van de 20ste eeuw. Kokichi Mikimoto, de "vader" van de moderne parelcultuur, ontwikkelde de techniek, die later werd verbeterd door zijn schoonzoon Tokishi Nishikawa en door Tatsuhei Mise.
In de jaren 1960 begon Jean-Marie Domard, een dierenarts die voor de visindustrie in Frans-Polynesië werkte, te experimenteren op Pinctada margaritifera met de teelttechnieken die toen in Japan werden gebruikt. Dat was het begin van de Polynesische parelcultuur. De eerste experimenten vonden plaats in de Bora Bora-lagune. Daarna werden verscheidene parelboerderijen opgericht op de eilanden Manihi, Marutea en Mangareva. Vanaf de jaren tachtig van de vorige eeuw nam de parelcultuur een hoge vlucht. In 1976 erkende het Amerikaanse Instituut voor Edelstenen de authenticiteit van de natuurlijke kleur van de Tahitiaanse cultuurparel. De Wereldjuwelenconfederatie (Confédération Internationale de la Bijouterie, Joaillerie et Orfèvrerie - CIBJO) verleende de parel een officiële erkenning en de commerciële naam "Tahiti cultuurparel".

Enten

De oesters worden geënt: er wordt een kern ingeplant in de "parelruimte" van een oester. Deze kern, die de vorm heeft van een knikker, maar uit organisch materiaal bestaat, speelt een vergelijkbare rol als de zandkorrel. Tijdens het entproces wordt er ook een ent in de oester gebracht, een stuk organisch weefsel van het omhulsel van de donor-oester. Daarvoor worden de twee helften van de oesterschelp met een tang uit elkaar gehouden.
Als alles goed gaat, wordt de ent een parelzak. De oester zal daarna lagen parelmoer afscheiden om de kern te bedekken, en zo uiteindelijk een parel produceren.
De entoperatie is erg delicaat. Sommige oesters stoten hun kern af of sterven. Nauwelijks 25 of 30 oesters op 100 brengen een parel voort. De tijd die een cultuurparel nodig heeft om een voldoende dikke laag parelmoer te vormen, is ongeveer 18 maanden. In het begin van de Polynesische parelcultuur werd deze delicate en precieze operatie uitsluitend door Japanse enters uitgevoerd. Maar vandaag zijn vele Polynesiërs meesters in deze techniek en is er zelfs een school voor het enten op de Tuamotu-Gambiereilandengroep.

Verzamelen en kweken

De eerste fase in de parelcultuur is het verzamelen van kuit (oesterlarven). Dat gebeurt door "verzamelaars", dit zijn stroken synthetisch materiaal die verscheidene meters onder de oppervlakte van de lagune worden opgehangen en waaraan de jonge oesters zich komen vasthechten. Die stroken blijven een tot twee jaar in het water en brengen oesters voort van 5 tot 10 cm. Dan worden de oesters in strengen aan elkaar vastgemaakt en terug in het water gebracht om verder te groeien tot ze groot genoeg zijn om te worden geënt, namelijk 9 tot 11 cm. Die tweede fase van het kweken duurt drie tot twaalf maanden.

Oogsten

Nadat de oesters zorgvuldig werden geënt, moet er ongeveer 18 maanden worden gewacht voor een parel. Alles samen kruipt er bijna vier jaar werk in! Na de eerste oogst kan er eventueel nog eens worden geënt. Als de eerste enting een mooie parel heeft voortgebracht, betekent dat dat het parelmoer nog in goede gezondheid is en nog een enting kan verdragen, en dus nog een parel voortbrengen. Er kunnen tot vier opeenvolgende entingen worden uitgevoerd op hetzelfde parelmoer. Een parelboerderij werkt op het ritme van dit onophoudelijke proces van kweken, enten en oogsten.

Le joyau de la perle de Tahiti grâce aux nacres des fermes perlières en Polynésie française
© Tahiti My Concierge

Diversiteit

De schoonheid van een parel hangt af van heel wat criteria: zijn vorm, oppervlakte, kleur, oriëntering, glans... De Tahiti cultuurparel is vooral bekend voor zijn verschillende kleurschakeringen en voor zijn verschillende vormen: rond, halfrond, omcirkeld, barok of semibarok. De Polynesische autoriteiten hebben vijf kwaliteitsniveaus ingesteld, van de categorie "perfect" tot categorieën A, B, C en D. Van iedere 100 geënte oesters zullen er 25 een commerciële parel produceren, maar amper 5 zullen een A-classificatie krijgen. Belangrijk om weten is dat een parel een parelmoerlaag van minstens 0,8 mm moet hebben om te kunnen worden verkocht als een authentieke "Tahiti cultuurparel".

Internationale roem

De parelcultuur is, na toerisme, de grootste inkomstenbron van Frans-Polynesië en de belangrijkste exporttak. De parelsector en de bedrijven die ervan afhangen, stellen ongeveer 7000 mensen te werk, vooral op de Tuamotuarchipel, Gambier- en Genootschapseilanden. De parel speelt een belangrijk rol in de ontwikkeling van de twee eerstgenoemde eilandengroepen. De parels worden vooral uitgevoerd naar Azië en de Verenigde Staten via veilingen die vooral in Papeete en Hong Kong worden georganiseerd.
De "Tahiti cultuurparel", die een wereldreputatie heeft verworven, is terug te vinden in het hele spectrum van parels, van verzamelstukken tot modejuwelen en van kwaliteitsjuwelen tot dagelijkse sieraden. Of het nu gaat over klassieke halssnoeren of modejuwelen, de Tahitiaanse parel is een uniek juweel geworden.

In getallen

9,5 ton parels geproduceerd in 2007.
631 parelboerderijen in 2008.
5000 jobs.
Gemiddelde prijs per gram van cultuurparels in 2007: 1268 CFP-frank (10,6 euro).
Waarde van de export van cultuurparels in 2007: 10,6 miljard CFP-frank (88,8 miljoen euro).
Belangrijkste exportmarkten: Hong Kong, Japan en de Verenigde Staten.
Belangrijkste productiegebieden: de Tuamotu-Gambierarchipel (90% van de productie): de atollen Ahe, 'Apataki, Aratika, Arutua, Fa'aite, Fakarava, Gambier, Hao, Katiu, Kauehi, Kaukura, Makemo, Manihi en Marutea Sud.
Archipel van de Benedenwindse eilanden (1,5% van de productie): Ra'iatea, Huahine en Taha'a.

close